20:I[817158,["/_next/static/immutable/chunks/3zlxnut_1-a4f.js","/_next/static/immutable/chunks/2xl513ed6g9yb.js","/_next/static/immutable/chunks/27e7gv0pu9t-6.js","/_next/static/immutable/chunks/2cgkg8zq8zix6.js"],"default"] 21:T24b7,

READING PASSAGE 3

You should spend about 20 minutes on Questions 27-40, which are based on Reading Passage 3 on the following pages.

Neanderthal Technology

Section A (Q27):

A We think of our prehistoric ancestors as people of the ice and snow, living in caves, and for many of the West European Neanderthalers that is just a picture of their life. But where there were no caves, further to the east on the Russian steppe, for example, open-air sites with some sort of constructed shelter were the only option. We now know much more about the cave sites than the open-air ones because, historically, it was the cave sites of Western Europe that were first explored by archaeologists and also because open-air sites are harder to find – many of them have disappeared under deep mud deposits or under the rising postglacial seas. Caves, moreover, aid the survival of archaeological material and can preserve the records of remote millennia.

Section B (Q28):

B In south-west France, the limestone caves of the Périgord region made ideal homes for the Neanderthal people. There were good supplies of flint to hand for axes and the like, and the caves were often sited in small river valleys that offered protection against the worst of the weather. The Neanderthalers liked south-facing caves, for obvious reasons of sunshine and wind avoidance, and caves at some height above the valley floor offered refuge from floods and good game-watching vantage points. The Périgord region during the last ice age was, in fact, an exceptionally benign habitat for humans. It enjoyed a rather maritime climate with cooler summers that permitted the extension of tundra and steppe over its higher plateaux, and its year-round high levels of sunshine favoured the growth of the ground plants needed by reindeer, bison and horse. Winters were mildish for the ice age, animals never needed to migrate far from summer to winter, and men never needed to travel far from home to find abundant supplies of meat.

Section C (Q29):

C In Central and Eastern Europe, where caves are less readily available, such open-air sites as have been discovered were mostly located near water: bottom-land was a good area to be for people and animals, and also because the sedimentation pattern of lakes and stream courses has aided archaeological preservation – whereas erosion has presumably blown away sites which were out in the open. Some of the open-air sites in Germany, Central Europe and Russia have provided valuable information about Neanderthal man and his way of life. From Moldova, for example, comes evidence that has been interpreted as the remains of wind-breaks, or even a large tent-ring, up to about 8 x 5 m in size, of mainly mammoth bones enclosing a dense concentration of stone tools, animal bones and ash.

Section D (Q30):

D From the West European caves more evidence of built structures is available, and some of it goes back a long way in time. In the Grotte du Lazaret, near Nice, at a date during the last ice age but one, claims for some sort of skin tent within the cave have been advanced, on the basis of arrangements of large stones out from the cave wall that might have supported timber struts for a covering of skins up to the rock face above. At Lazaret, what might be openings in the hypothesised tents seem to point away from the cave mouth, and finds of wolf and fox foot bones, without the rest of the skeletons, inside these 'tents' have been thought to indicate the use of animal pelts as bed coverings. The two patches of ash at Lazaret that mark ancient fires, with stone tools around them evidently made and used on the spot, are edged with small marine mollusc shells, prompting the excavator to suggest that seaweed had been used as bedding around the fires. The cave of Baume-Bonne in the Basses-Alpes region of France, another early site, boasts ten square metres of cobbles brought up from the local river and laid down, as though to take care of a puddle area in the cave, with the smoothest and roundest surfaces of the stones uppermost, and there are other similar cases.

Section E (Q31):

E The ash encountered in concentrations at some sites testifies to the Neanderthal people's use of fire: not surprising, since use of fire was, by Neanderthal times, an already ancient accomplishment of evolving humanity, and survival in the sub-arctic conditions faced by the Neanderthalers is inconceivable without control of fire. Fire gave warmth, light, heat for cooking and defence against predatory animals. A charred piece of birch from Krapina in Croatia is thought to be the remains of a fire-making twirl stick. But Neanderthal hearths, in the sense of specially constructed places for fire, are fewer and harder to identify with certainty than the mere ash piles that are a regular feature of their sites. They seem often to have just lit a small fire (40–50 cm across) on the existing ground surface of the cave, without preparation. Judging from the shallow penetration of heat effects under the ash, this fire was only of short duration. Sometimes the fires were larger in size, up to one metre across, and quite irregular in shape. It is not always easy to decide how much additional structure some fires possessed: claims of stone circles to contain the fire run up against the fact that stones tend to litter the cave floors everywhere and those around a fire can quite accidentally look as though they were arranged in a circle.

22:T467,

Questions 27–31

Reading Passage 3 has five sections, A–E.

Choose the correct heading for each section from the list of headings below.

List of Headings

i Evidence of outdoor dwellings

ii Learning to make fire

iii A perfect place to live

iv Examining the cave contents

v Contrasting two types of home

vi A vital source of power

23:Tec4,

Questions 32–36

Look at the following findings (Questions 32–36) and the list of places below.

Match each finding with the correct place, A–E.

NB You may use any letter more than once.

32 a burnt piece of wood

33 evidence of efforts to prevent pools of water forming

34 the remains of sea creatures

35 a circular arrangement of animal bones

36 evidence suggesting the use of animal fur for warmth

List of Places

A The Périgord region

B Moldova

C The Grotte du Lazaret

D The cave of Baume-Bonne

E Krapina

24:T4a0,

Questions 37–39

Complete the summary below.

Choose NO MORE THAN TWO WORDS from the passage for each answer.

The use of fire

Neanderthalers could not have survived without fire because the conditions they lived in were 37 . Most evidence of purpose-built fires takes the form of ash piles, features of which suggest that the fires lasted a 38 time. It is hard to be certain about the size and structure of the fires, though they were certainly needed to protect the occupants from dangerous 39 , among other things.

25:T45c,

Question 40

Choose the correct letter, A, B, C or D.

40 The purpose of the writer of this article is to

Aargue that Neanderthal homes were bigger than originally thought.
Bexplain why Neanderthal people migrated to Western Europe.
Cdiscuss what is known about Neanderthal settlements.
Dtrack the progress of early Neanderthal development.

26:T5ee,Hang động Tây Âu cung cấp thêm bằng chứng về cấu trúc nhân tạo, một số có thể truy về rất lâu. Ở hang Lazaret gần Nice, một địa điểm có thể truy về kỷ băng hà áp chót, có người dựa vào cách sắp xếp các khối đá lớn kéo dài từ vách hang mà cho rằng trong hang từng có một loại lều da thú, những khối đá này có thể chống đỡ khung gỗ, để mở rộng lớp phủ da thú lên vách đá phía trên. Ở Lazaret, cửa của những chiếc lều giả định này dường như đều quay khỏi cửa hang, còn xương bàn chân sói và cáo (không có phần xương còn lại) tìm thấy trong những “chiếc lều” này được cho là cho thấy từng dùng da lông động vật làm giường. Ở Lazaret có hai đống tro đánh dấu đống lửa cổ, xung quanh có đồ đá rõ ràng được làm và dùng ngay tại chỗ, mép còn có vỏ động vật thân mềm biển nhỏ, khiến người khai quật cho rằng rong biển từng được dùng làm lớp lót quanh đống lửa. Hang Baume Bonne ở vùng Hạ Alps của Pháp là một địa điểm sớm khác, có một khu sỏi mười mét vuông, những viên sỏi này được mang từ sông địa phương lên và lát, như để xử lý một vũng nước trong hang, mặt nhẵn nhất và tròn nhất của đá hướng lên trên, còn có các trường hợp tương tự khác.27:T616,Tro tập trung ở một số địa điểm chứng minh người Neanderthal đã dùng lửa: điều này không lạ, vì đến thời Neanderthal, dùng lửa đã là thành tựu cổ xưa của con người đang tiến hóa, và trong điều kiện cận Bắc Cực mà người Neanderthal đối mặt, không có kiểm soát lửa thì không thể hình dung sống sót. Lửa cung cấp hơi ấm, ánh sáng, nhiệt nấu ăn và phương tiện phòng vệ trước thú săn mồi. Một mảnh gỗ bạch dương cháy đen tìm thấy ở Krapina (Croatia) được cho là di vật của que khoan lửa. Nhưng “bếp lò” của người Neanderthal, tức nơi được xây dựng chủ ý để nhóm lửa, ít hơn và khó xác định hơn so với các đống tro vốn thường gặp ở địa điểm của họ. Họ dường như thường chỉ nhóm một đống lửa nhỏ (đường kính 40–50 cm) trên mặt đất sẵn có của hang, không chuẩn bị gì. Từ độ thấm nông của hiệu ứng nhiệt dưới tro, loại lửa này chỉ kéo dài rất ngắn. Đôi khi đống lửa lớn hơn, đường kính đến một mét, hình dạng rất không đều. Để phán đoán một số đống lửa có bao nhiêu cấu trúc bổ sung không phải lúc nào cũng dễ: tuyên bố dùng vòng đá vây đống lửa gặp phải thực tế là mặt đất hang đầy đá, đá quanh đống lửa rất có thể hoàn toàn tình cờ trông như vây thành vòng.17:["$","$L20",null,{"exam":{"id":"p3-medium-22","title":"Neanderthal Technology","titleVi":"Kỹ năng sinh tồn của người Neanderthal","part":"P3","frequency":"medium","questionCount":14,"kinds":["Ghép tiêu đề","Ghép đặc điểm","Điền tóm tắt","Trắc nghiệm"],"hasExplanation":true,"questionOrder":["q1","q2","q3","q4","q5","q6","q7","q8","q9","q10","q11","q12","q13","q14"],"displayMap":{"q1":"27","q2":"28","q3":"29","q4":"30","q5":"31","q6":"32","q7":"33","q8":"34","q9":"35","q10":"36","q11":"37","q12":"38","q13":"39","q14":"40"},"answerKey":{"q1":"v","q2":"iii","q3":"i","q4":"iv","q5":"vi","q6":"E","q7":"D","q8":"C","q9":"B","q10":"C","q11":"sub-arctic","q12":"short","q13":"predatory animals","q14":"C"},"questionIntroHtml":"","passageHtml":"$21","groups":[{"id":"group-1","kind":"matching","questionIds":["q1","q2","q3","q4","q5"],"leadHtml":"","html":"$22","allowOptionReuse":false},{"id":"group-2","kind":"matching","questionIds":["q6","q7","q8","q9","q10"],"leadHtml":"","html":"$23","allowOptionReuse":false},{"id":"group-3","kind":"summary_completion","questionIds":["q11","q12","q13"],"leadHtml":"","html":"$24","allowOptionReuse":false},{"id":"group-4","kind":"single_choice","questionIds":["q14"],"leadHtml":"","html":"$25","allowOptionReuse":false}],"explanations":{"passageNotes":[{"label":"Paragraph A","text":"Chúng ta thường hình dung tổ tiên thời tiền sử là người sống trong băng tuyết, ở trong hang động, với nhiều người Neanderthal ở Tây Âu, đây quả là cuộc sống của họ. Nhưng ở nơi không có hang động, như phía đông thảo nguyên Nga, địa điểm ngoài trời và một dạng mái che nào đó là lựa chọn duy nhất. Hiện nay chúng ta biết về địa điểm hang động nhiều hơn địa điểm ngoài trời, vì về lịch sử, các nhà khảo cổ trước hết khám phá địa điểm hang động ở Tây Âu, và địa điểm ngoài trời khó tìm hơn — nhiều nơi đã bị trầm tích bùn sâu hoặc nước biển dâng sau kỷ băng hà vùi lấp. Ngoài ra, hang động giúp bảo tồn tư liệu khảo cổ, lưu giữ được ghi chép xa xôi hàng nghìn năm."},{"label":"Paragraph B","text":"Ở Tây Nam nước Pháp, các hang động đá vôi vùng Périgord là ngôi nhà lý tưởng của người Neanderthal. Ở đó có nhiều đá lửa có thể làm công cụ như rìu, và hang động thường nằm trong thung lũng sông nhỏ, chống được thời tiết khắc nghiệt nhất. Người Neanderthal thích hang hướng nam, lý do rõ ràng, vừa hưởng được nắng vừa tránh gió, còn hang nằm ở độ cao nhất định trên đáy thung lũng cung cấp nơi trú ẩn khỏi lũ và vị trí tốt để quan sát con mồi. Thực tế, vùng Périgord ở kỷ băng hà cuối cùng là môi trường sống đặc biệt dễ sống với con người. Nó hưởng khí hậu đại dương khá ôn hòa, mùa hè mát mẻ, khiến lãnh nguyên và thảo nguyên mở rộng lên các đồng bằng cao hơn, còn nắng đầy đủ quanh năm có lợi cho sự phát triển của thực vật mặt đất mà tuần lộc, bò rừng và ngựa cần. Với kỷ băng hà, mùa đông khá ôn hòa, động vật không bao giờ cần di cư xa để qua đông, con người cũng không bao giờ cần đi xa tìm nguồn thịt dồi dào."},{"label":"Paragraph C","text":"Ở Trung và Đông Âu, hang động ít gặp hơn, phần lớn địa điểm ngoài trời đã phát hiện nằm gần nguồn nước: chỗ trũng là nơi tốt cho cả người và động vật, và kiểu trầm tích hồ, suối giúp bảo tồn địa điểm khảo cổ — còn địa điểm lộ thiên chắc đã bị xói mòn thổi mất. Một số địa điểm ngoài trời ở Đức, Trung Âu và Nga cho chúng ta thông tin quý giá về người Neanderthal và lối sống của họ. Ví dụ, bằng chứng từ Moldova được giải thích là di tích tường chắn gió, thậm chí có thể là vòng lều lớn dài khoảng 8 mét, rộng 5 mét, chủ yếu làm từ xương voi ma mút, bên trong vây quanh dày đặc đồ đá, xương động vật và tro."},{"label":"Paragraph D","text":"$26"},{"label":"Paragraph E","text":"$27"}],"questionExplanations":[{"sectionTitle":"Lời giải từng câu","items":[{"questionNumber":27,"text":"(1) Câu 27: Section A (Đoạn A)\nĐáp án: v (Contrasting two types of home) (Đối chiếu hai loại nơi ở)\nGiải thích: Định vị đoạn A: “...open-air sites with some sort of constructed shelter were the only option ... We now know much more about the cave sites than the open-air ones...”. Cả đoạn A đối chiếu “nơi ở hang động” và “nơi ở ngoài trời”, và giải thích vì sao chúng ta hiểu hang động nhiều hơn, nên là “đối chiếu hai loại nơi ở”."},{"questionNumber":28,"text":"(2) Câu 28: Section B (Đoạn B)\nĐáp án: iii (A perfect place to live) (Một nơi sinh sống hoàn hảo)\nGiải thích: Định vị đoạn B: “...made ideal homes...”; “an exceptionally benign habitat...”; “men never needed to travel far from home to find abundant supplies of meat.”. Đoạn B mô tả vùng Périgord khí hậu ôn hòa, tài nguyên phong phú, rất dễ sống, phù hợp “nơi ở hoàn hảo”."},{"questionNumber":29,"text":"(3) Câu 29: Section C (Đoạn C)\nĐáp án: i (Evidence of outdoor dwellings) (Bằng chứng về nơi ở ngoài trời)\nGiải thích: Định vị đoạn C: “...open-air sites... near water...”; “...evidence... of wind-breaks, or even a large tent-ring... of mainly mammoth bones...”. Đoạn C cung cấp bằng chứng trực tiếp như trại ngoài trời và “vòng lều”, chọn “bằng chứng về nơi ở ngoài trời”."},{"questionNumber":30,"text":"(4) Câu 30: Section D (Đoạn D)\nĐáp án: iv (Examining the cave contents) (Kiểm tra vật bên trong hang)\nGiải thích: Định vị đoạn D: “...skin tent within the cave...”; “wolf and fox foot bones... indicate the use of animal pelts as bed coverings.”; “...ash... edged with small marine mollusc shells...”; “...ten square metres of cobbles... to take care of a puddle area...”. Đoạn D liệt kê chi tiết các loại di tích và vật bên trong hang, bản chất là “kiểm tra nội dung trong hang”."},{"questionNumber":31,"text":"(5) Câu 31: Section E (Đoạn E)\nĐáp án: vi (A vital source of power) (Một nguồn năng lượng then chốt)\nGiải thích: Định vị đoạn E: “...survival... is inconceivable without control of fire.”; “Fire gave warmth, light, heat for cooking and defence...”. Đoạn E nhấn mạnh lửa then chốt với sinh tồn và chức năng của nó, hoàn toàn tương ứng “nguồn năng lượng quan trọng”."},{"questionNumber":32,"text":"(1) Câu 32: a burnt piece of wood (một mảnh gỗ bị cháy)\nĐáp án: E - Krapina\nGiải thích: Định vị đoạn E: “A charred piece of birch from Krapina in Croatia...”. “charred (cháy đen) gỗ” tức “mảnh gỗ cháy đen”."},{"questionNumber":33,"text":"(2) Câu 33: evidence of efforts to prevent pools of water forming (bằng chứng về nỗ lực ngăn hình thành vũng nước)\nĐáp án: D - The cave of Baume-Bonne\nGiải thích: Định vị đoạn D: “...ten square metres of cobbles ... laid down, as though to take care of a puddle area in the cave...”. Lát sỏi là để xử lý/ngăn đọng nước."},{"questionNumber":34,"text":"(3) Câu 34: the remains of sea creatures (di vật của sinh vật biển)\nĐáp án: C - The Grotte du Lazaret\nGiải thích: Định vị đoạn D: “...ash at Lazaret... edged with small marine mollusc shells...”. Vỏ động vật thân mềm biển tức “di vật sinh vật biển”."},{"questionNumber":35,"text":"(4) Câu 35: a circular arrangement of animal bones (sự sắp xếp hình tròn của xương động vật)\nĐáp án: B - Moldova\nGiải thích: Định vị đoạn C: “...a large tent-ring ... of mainly mammoth bones...”. “ring” = sắp xếp dạng vòng/tròn."},{"questionNumber":36,"text":"(5) Câu 36: evidence suggesting the use of animal fur for warmth (bằng chứng gợi ý việc dùng lông thú để giữ ấm)\nĐáp án: C - The Grotte du Lazaret\nGiải thích: Định vị đoạn D: “...wolf and fox foot bones... indicate the use of animal pelts as bed coverings.”. Da thú làm chăn đệm, suy ra dùng da lông để giữ ấm."},{"questionNumber":37,"text":"(1) Câu 37: Neanderthalers could not have survived without fire because the conditions they lived in were 37 \\___\\___ (Người Neanderthal không thể sống sót nếu không có lửa vì điều kiện họ sống là cận Bắc Cực.)\nĐáp án: sub-arctic\nGiải thích: Định vị đoạn E: “...survival in the sub-arctic conditions... is inconceivable without control of fire.”. Nói rõ không có lửa thì không thể sống sót trong “điều kiện cận Bắc Cực”."},{"questionNumber":38,"text":"(2) Câu 38: Most evidence of purpose-built fires takes the form of ash piles, features of which suggest that the fires lasted a 38 \\___\\___ time. (Phần lớn bằng chứng về lửa được dựng có chủ đích ở dạng đống tro, đặc điểm của chúng cho thấy lửa chỉ kéo dài rất ngắn.)\nĐáp án: short\nGiải thích: Định vị đoạn E: “...this fire was only of short duration.”. Đề là “lasted a \\___ time”, tương ứng “a short time”."},{"questionNumber":39,"text":"(3) Câu 39: It is hard to be certain about the size and structure of the fires, though they were certainly needed to protect the occupants from dangerous 39 \\___\\___, among other things. (Khó chắc chắn về kích thước và cấu trúc của đống lửa, dù chúng chắc chắn cần để bảo vệ người ở khỏi thú săn mồi nguy hiểm, cùng nhiều thứ khác.)\nĐáp án: predatory animals\nGiải thích: Định vị đoạn E: “Fire gave... defence against predatory animals.”. Chỉ rõ lửa dùng để chống “thú ăn thịt/săn mồi”."},{"questionNumber":40,"text":"(1) Câu 40: The purpose of the writer of this article is to (Mục đích của tác giả bài này là)\nĐáp án: C (discuss what is known about Neanderthal settlements) (thảo luận những gì đã biết về các khu định cư của người Neanderthal)\nGiải thích: Cả bài theo thứ tự A–E lần lượt bàn phân bố nơi ở hang động và ngoài trời, bằng chứng và di vật ở từng địa điểm, việc dùng lửa, không luận chứng nguyên nhân di cư (loại B), không tập trung vào kích thước nhà (loại A), càng không theo dõi quá trình phát triển theo thời gian (loại D). Vì vậy phù hợp nhất là “thảo luận các nơi ở và khu định cư đã biết của người Neanderthal”."}]}]}}}]